Boerderijcomplex aan de Hondsbosseweg (H25)

U vindt deze boerderijcomplex Zuid Endt aan het eind van een lang, smal, verhard pad. Een pad dat daarna zó het duingebied in gaat. Het heeft nog altijd een agrarisch (tuinbouw) karakter, met stolpboerderijen en tuinarbeiderswoningen.

Op het complex staat een stolpboerderij met rieten dak. Deze boerderij komt ongeveer uit 1720. Maar is in 1984 bijna helemaal opnieuw opgebouwd. Ook vindt u hier verschillende bijgebouwen en schuren, allemaal later bijgebouwd. Nog van begin 20ste eeuw is de zwarte kapberg. Hoe we dit weten? Boerderijonderzoeker P. Uilkema noemde deze kapberg. Toen gebruikt voor 3 dingen: opslaan van hooi, jongvee stallen en gereedschap opbergen.

Heel in het kort: de kapberg is origineel en herkent u aan de rode Hollandse pannen op het dak en zwarte houten planken (gepotdekseld en geteerd). In de nok zit een uilennest. De kapberg is één onderdeel van het boerderijcomplex, met bijbehorende (moes)tuinen. Op hetzelfde erf staan een paar andere gebouwen, maar dat zijn geen monumenten.

Hieronder leest u de officiële beschrijving waarin staat waarom dit gebouw een beschermd monument is. De tekst kan soms wat formeel of technisch overkomen. Dit komt doordat de omschrijving een juridische functie heeft.

Inleiding

Het boerderijcomplex Zuid Endt is gesitueerd aan een het eind van een lang, smal, verhard pad dat ter hoogte van de boerderij westwaarts overgaat in een smal, onverhard bospad dat naar het duingebied leidt. Aan de zuidzijde ligt het natuur- en weidegebied genaamd de Nollen. Het boerderijcomplex maakt deel uit van het voormalige buurtschap Heemskerkerduin. Dit zanderijengebied ten westen van de Rijksstraatweg heeft nog altijd een agrarisch (tuinbouw) karakter en wordt gekenmerkt door verspreide bebouwing, waaronder stolpboerderijen en tuinarbeiderswoningen. Het complex bestaat uit een rietgedekte stolpboerderij op rechthoekig grondvlak. De afgeschuinde hoek aan de voorzijde heeft het opschrift Zuid Endt. De stolpboerderij dateert in oorsprong uit circa 1720. Omdat het pand in 1984 vrijwel opnieuw is opgebouwd valt deze boerderij buiten de bescherming10. Buiten de bescherming vallen ook de verschillende bijgebouwen en schuren rondom de boerderij. Ze zijn in historische trant gebouwd maar meestal niet oorspronkelijk. Wel tot de oorspronkelijke bebouwing behoort de vrijstaande, forse, zwart geteerde kapberg ten oosten van de boerderij. Hij dateert uit het begin van de 20ste eeuw. Deze zogenoemde buitenbarg wordt in 1923 beschreven door de toenmalige boerderijonderzoeker P. Uilkema. Hij vermeldt dat de kapberg uit drie delen bestaat: een ruimte voor de berging van hooi, een deel om jongvee te stallen en een deel voor de berging van gereedschap.

Omschrijving

De kapberg is opgetrokken op een rechthoekig grondplan. Het hoog opgaande bouwvolume wordt gedekt door een schilddak met doorgestoken zijschilden. Het noordelijk dakschild is geknikt. Het dak is gedekt met rode Hollandse pannen. De gevels zijn bekleed met, in de loop der jaren vernieuwd, gepotdekseld, geteerd beschot. De oostgevel heeft in het aangekapte deel links een horizontaal geleed stalraam met overhoeks geplaatste raamroeden. Het aangekapte deel rechts (berging voor gereedschap) heeft een rondboog stalraam en een gevelopening naar de opslag. In het centrale deel zitten links een rondboog stalraam en rechts twee houten staldeuren. De westgevel, gericht naar de boerderij, heeft twee rondboog stalramen en, op de hooizolder, een trapeziumvormige hooiopening.

Tot de belangrijkste interieuronderdelen behoort de baak met rechthoekig grondvlak met hoog opgaande houten staanders en een gordingenkap die is opgebouwd uit stijlen, korbelen en schoren. Een deel heeft een verdiepingsvloer voor de berging van hooi. In de nok is een uilennest geplaatst. De kapberg maakt onderdeel uit van het boerderijcomplex Zuid Endt met bijbehorende beplanting zoals (moes)tuinen. Op het erf staan enkele hardstenen grensstenen en verschillende (niet beschermenswaardige) in historiserende stijl gebouwde bijgebouwen.

Waardering

De kapberg van boerderij Zuid Endt met inpandige draag en kapconstructie heeft cultuurhistorische waarde als een in hoofdopzet en structuur goed bewaard gebleven voorbeeld van een kapberg uit het begin van de 20ste eeuw. De typologie van de kapberg is kenmerkend voor de historische plattelandsbebouwing van het Heemskerkerduin. De kapberg heeft bijzondere historisch-landschappelijke waarde en ensemblewaarde in combinatie met het hoofdgebouw, het omringende erf met (moes)tuinen, erfbeplanting en hagen en de bij het boerderijcomplex behorende bijgebouwen. De kleinschalige landschappelijke structuur van de nabije, landelijke omgeving versterkt de ensemblewaarde. Dat geldt bijvoorbeeld voor het lange smalle verharde oostelijke (openbare) toegangspad dat ter hoogte van de boerderij westwaarts overgaat in een smal, onverhard (openbaar) bospad dat naar het duingebied leidt. Het geldt ook voor de open natuur- en weidegebieden (de Nollen) aan de zuidzijde van het complex. Beschermenswaardig zijn alle in de bovenstaande beschrijving van het object omschreven onderdelen tenzij aangeduid als niet beschermenswaardig.